THIẾT BỊ DẠY HỌC TỰ LÀM

21:15:42 07/08/2012

 

THIẾT BỊ DẠY HỌC TỰ LÀM

THIẾT BỊ CHO DẠY HỌC CÓ GIÁ THÀNH THẤP, NHƯNG HIỆU QUẢ CAO

NGƯT. ThS. Chu Mạnh Nguyên

Tổng Thư ký Hiệp hội TBGD Việt Nam

 

1. Thiết bị dạy học (TBDH) hay đồ dùng dạy học (ĐDDH) là một bộ phận của cơ sở vật chất trường học, bao gồm những đối tượng vật chất được thiết kế sư phạm mà người giáo viên (GV) sử dụng để điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh (HS); đồng thời chúng là nguồn tri thức, là phương tiện giúp HS lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng, đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu dạy học.

Đặc biệt TBDH có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc là ở chỗ: nếu sử dụng TBDH có hiệu quả sẽ góp phần quan trọng nhất không những trong việc hình thành tư duy khoa học cho HS mà còn góp phần phát triển kỹ năng nghề nghiệp của chính người GV.

Cùng với Sách giáo khoa, Thiết bị dạy học là phương tiện lao động sư phạm không thể thiếu để GV và HS phối hợp tổ chức các hoạt động dạy học và tiến hành một cách hợp lý, có hiệu quả quá trình dạy học ở các môn học, cấp học.

Cách đây khoảng 30 năm, GS. TS. Hồ Ngọc Đại, trong một cuốn sách của mình, Ông đã viết: Sách giáo khoa và Thiết bị dạy học là “bộ đồ nghề của người giáo viên”.

Năm 1999, tại Dakar (Băng la đét), Unesco khuyến cáo: “Nói nâng cao chất lượng dạy học mà không làm tốt công tác TBDH thì chỉ là những lời nói xuông”.

Ngày nay, phải hiểu quá trình dạy học lấy các hoạt động dạy học- các tình huống dạy học làm trung tâm. Trong một giờ học, GV và HS hoạt động, tương tác với nhau trên cơ sở các hoạt động dạy học- các tình huống dạy học được lựa chọn chuẩn xác để hướng tới mục tiêu bài học. Sách giáo khoa và Thiết bị dạy học là nguồn lực để tổ chức thực hiện các hoạt động dạy học- các tình huống dạy học.

            Thiết bị dạy học hay đồ dùng dạy học ở đa số các quốc gia thường được cung ứng và trang bị từ các nguồn sau:

- Sản xuất của các doanh nghiệp trong nước,

- Nhập từ nước ngoài (viện trợ),

- Tự làm từ giáo viên và học sinh.

            2. Thiết bị dạy học hay đồ dùng dạy học tự làm còn được gọi là loại “TBDH gía thành thấp”- tên mà Tổ chức Unesco vẫn quen dùng.

Việc tự làm TBDH/ ĐDDH  là giải pháp nhằm đáp ứng các yêu cầu sau:

- Bổ sung cho nguồn TBDH tối thiểu mà các cơ sở giáo dục được cung ứng;

- Phục vụ kịp thời yêu cầu dạy học khi mà nguồn nói trên cung ứng chưa kịp hoặc không thể sản xuất hàng loạt;

- Tăng cường trách nhiệm và khả năng sáng tạo của những con người tham gia trực tiếp quá trình dạy học.

Trong nhiều trường hợp loại “TBDH giá thành thấp” thường được chế tạo từ những nguyên liệu tận dụng ở gia đình, ở địa phương, không tốn nhiều tiền bạc. Cũng có ít trường hợp “TBDH/ĐDDH tự làm” lại có giá thành khá cao vì nó được chế tạo đơn chiếc trong lần chế tạo đầu tiên.

Tuy vậy, nói chung “TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp” được hiểu là những TBDH/ĐDDH do GV và HS tự chế tạo tại trường, tại gia đình; đa số chúng là những TBDH/ĐDDH đơn giản, rẻ tiền; được làm nên từ các nguồn nguyên, vật liệu đơn giản, tận dụng, dễ tìm kiếm và chế tạo nó không mất nhiều thời gian.

Như vậy, ngoài ý nghĩa kinh tế, “TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp” mang ý nghĩa khoa học rõ rệt và ý nghĩa giáo dục sâu sắc.

Tỷ lệ “TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp” trong kho tàng TBDH của mỗi nhà trường có thể thay đổi theo thời gian, theo sự phát triển của khoa học- công nghệ, theo sự thay đổi Chương trình, sách giáo khoa; nhưng bao giờ chúng cũng đáng chiếm một vị trí quan trọng trong toàn bộ hệ thống TBDH. Đặc biệt, đối với các môn học có dành một phần nội dung cho giáo dục địa phương thì chúng lại càng cần thiết và không có gì thay thế được.

“TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp” được chế tạo không hoàn toàn vì lý do thiếu kinh phí.

Khi tự làm TBDH cần chú ý: Nó phải được thiết kế sư phạm: Được người GV suy nghĩ trên cơ sở nội dung sách giáo khoa, được xác định mục đích sử dụng cụ thể; được xác định quy trình chế tạo, được xác định hệ thống nguyên vật liệu, được xác định các tiêu chí kỹ thuật cần đạt đối với một TBDH.

Một “TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp” được chế tạo có thể trở thành một sản phẩm hàng hoá, lúc đó nó mang ý nghĩa xã hội sâu sắc.

3. Ở các nước có nền giáo dục tiên tiến; việc khuyến khích chế tạo, cấp Chứng nhận sáng chế “TBDH/ĐDDH tự làm”- “TBDH/ĐDDH gía thành thấp”, được Nhà nước và ngành GD&ĐT rất quan tâm.

Tại Cộng hoà Pháp, Cộng hoà Séc, Ba Lan … vẫn duy trì một phong trào được Unesco đặc biệt khuyến khích và bảo trợ có lịch sử 50 năm- Phong trào “Nhà trường phục vụ nhà trường” ("The school serves the school"). Ở Rumania, tự làm TBDH trở thành một môn học bắt buộc đối với không những các trường đào tạo giáo viên mà còn ở nhà trường phổ thông từ cấp trung học với tên gọi là Môn “Chuẩn bị kỹ thuật- sản xuất” (“Preparation of technical subject-production”). Ở Ba Lan, TBDG tự làm được chế tạo một phần thông qua các bài tập thực hành của học sinh ở các trường có dạy nghề và thường cho một số lượng thiết bị không nhỏ. Ở Liên xô (cũ) TBDH tự làm rất được chú trọng tại các nhà trường; số giáo viên tham gia tự làm TBDH rất nhiều; đã có nhiều tài liệu, nhiều tập sách của nhiều tác giả khác nhau viết và giới thiệu hàng loạt mẫu TBDH tự làm rất phong phú, có giá trị kinh tế, khoa học, giáo dục (trong số các tài liệu này đã được dịch ra tiếng Việt và lưu hành trong ngành GD&ĐT Việt Nam những năm 70- 80 của thế kỷ trước).

4. Phong trào “Tự làm ĐDDH” trong các nhà trường Việt Nam cũng đã có lịch sử khoảng 50 năm. Năm 1982, chúng ta đã gửi 12 mẫu “ĐDDH tự làm” tham dự “Triến lãm Tuổi trẻ sáng tạo” của các nước XHCN tổ chức tại Matxcova, trong đó có một sản phẩm được tặng Giải vàng và hai sản phẩm được tặng Giải đồng. Năm 1986, chúng ta đã gửi 10 mẫu “ĐDDH tự làm” tham dự Triến lãm quốc tế tại Thailand nhân kỷ niệm 40 năm thành lập Unesco.

Trong những năm gần đây, phong trào “Tự làm ĐDDH” đã rất sôi động ở nhiều cơ sở giáo dục từ Giáo dục mầm non (GDMN) đến Giáo dục Trung học phổ thông (THPT). Theo nguồn thông tin từ Bộ GD&ĐT; tuy kết quả có khác nhau, nhưng Ngành GD& ĐT của 63 Tỉnh/Thành phố đã hưởng ứng phong trào một cách tích cực, tổ chức các “Hội thi tự làm TBDH” từ cấp cơ sở đến cấp Tỉnh/Thành phố. Trong đó một số địa phương đã duy trì và phát triển liên tục trong nhiều năm, tiêu biểu là các Sở GD&ĐT Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hoà …

Ngay từ năm 1988 đã lưu hành tài liệu “Thiết bị rẻ tiền dùng để giảng dạy khoa học kỹ thuật” do TS. Trần Doãn Qưới- Tổng Giám đốc Tổng Công ty CSVC và thiết bị trường học (Bộ GD&ĐT) chủ biên, trong đó hướng dẫn tự làm 68 chi tiết phục vụ cho việc tự làm các TBDH hoàn chỉnh (trong đó có một phần được dịch từ tài liệu nuớc ngoài). Tài liệu đã góp phần quan trọng giúp các nhà trường và giáo viên thuận lợi hơn trong quá trình chế tạo TBDH.

Ngày 16/9/2010, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ký, ban hành Quyết định số 4045/QĐ-BGDĐT về việc phê duyệt : Đề án phát triển TBDH tự làm giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông giai đoạn 2010- 2015”. Đề án nhằm xây dựng hệ thống văn bản chỉ đạo, quản lý và cơ chế chính sách để thúc đẩy việc tự làm TBDH trở thành các hoạt động sư phạm thường xuyên, góp phần tạo ra các sản phẩm mới, cải tiến, sửa chữa các TBDH đã có trong các nhà trường mầm non và phổ thông; đồng thời khuyến khích giáo viên tích cực sử dụng có hiệu quả các TBDH đang ngày càng được trang bị và tự làm nhiều hơn trong các nhà trường.

Tổng kinh phí thực hiện Đề án ước tính 226 tỷ đồng, trong đó kinh phí thực hiện tại Bộ GD&ĐT là 20 tỷ đồng và kinh phí thực hiện tại địa phương là 206 tỷ đồng.

Trong quá trình thực hiện Đề án, Bộ GD&ĐT lựa chọn 5 Tỉnh/ Thành phố tham gia thí điểm (Hà Nội, Điện Biên, Cần Thơ, Quảng Bình và Đăk lăk) trong 2 năm học 2010- 2012). Kinh phí hỗ trợ trực tiếp các hoạt động tự làm TBDH của giáo viên MN&PT (công lập) tại 5 Tỉnh/ Thành phố thí điểm là 108 tỷ đồng (dựa trên số liệu giáo viên năm học 2008- 2009), với định mức 500.000 đồng/GV/năm. Kinh phí tổ chức Hội thi- Triển lãm về TBDHTL (2012) ở 5 tỉnh tham gia thí điểm là 8,5 tỷ đồng.

              Hội thi- Triển lãm ĐDDH tự làm cấp Thành phố năm 2012 của Sở GD&ĐT Hà Nội, tổ chức là hoạt động truyền thống của Ngành GD&ĐT Thủ đô và nằm trong khuôn khổ của Đề án.

5. Trong lịch sử phong trào “Tự làm ĐDDH” trong các nhà trường Việt Nam, Ngành GD&ĐT Hà Nội đã có nhiều đóng góp đáng kể:

- Phong trào có khởi nguồn từ cách đây khoảng 40 năm, với tấm gương tiêu biểu là NGND. Nguyễn Văn Bổng- nguyên giáo viên Vật lý của trường THPT Hai Bà Trưng, Hà Nội.

- Phong trào luôn được tổ chức ngày càng khoa học từ 100% các cơ sở GD&ĐT đến cấp Thành phố.

- Phong trào đã diễn ra định kỳ, liên tục trong nhiều năm gần đây.

- Các sản phẩm TBDH tự làm ngày càng nhiều và ngày càng có chất lượng cao: Năm 2010 đã có 06 sản phẩm được xếp loại xuất sắc, 10 sản phẩm được xếp loại A1, 48 sản phẩm được xếp loại A2 trong số hàng trăm sản phẩm được lựa chọn dự thi cấp Thành phố. Một số trong các sản phẩm đoạt giải cao đã trở thành sản phẩm có tính chất hàng hoá.

- Từ năm 2007 đến trước Hội thi- Triển lãm này, Thành phố Hà Nội đã đầu tư khoảng 580 triệu đồng cho các Hội thi cấp Thành phố và 8.384 triệu đồng cho các Hội thi cấp Quận/ Huyện.

Có thể nói, hiện nay Ngành GD&ĐT Thủ đô đang dẫn đầu cả nước về tổ chức, chỉ đạo, thực hiện phong trào “Tự làm ĐDDH” trong các nhà trường Việt Nam xét về tính khoa học và hiệu quả của phong trào.

6. Hiệp hội TBGD Việt Nam được thành lập từ năm 2004 và đang là người đồng hành với Ngành GD&ĐT và các nhà trường trong lĩnh vực TBGD.

Về hoạt động trong phong trào tự làm TBDH, Hiệp hội là một thành viên trong Ban soạn thảo “Đề án phát triển TBDH tự làm giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông giai đoạn 2010- 2015” của Bộ GD&ĐT.

Để phục vụ cho các mục tiêu của Đề án và trực tiếp phục vụ các cơ sở giáo dục MN&PT trong việc tự làm TBDH, Hiệp hội có chủ trương, đã và sẽ thực hiện:

- Một số Công ty, Doanh nghiệp Hội viên của Hiệp hội đã phối hợp với ngành GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng tổ chức các gian hàng giới thiệu các sản phầm TBGD có chất lượng tốt nhất tới khách hàng trong ngành GD&ĐT và trong xã hội; đồng thời là nơi tư vấn kỹ thuật, cung ứng tài liệu, cung ứng nguyên vật liệu phục vụ trực tiếp các cơ sở giáo dục, giáo viên trong việc tự làm TBDH (với giá ưu đãi). Hình thức tổ chức này đã phát huy hiệu quả tích cực trong 2 năm qua.

- Hiệp hội sẽ trao đổi, phối hợp với  với ngành GD&ĐT một số địa phương để phát triển mô hình trên tại Hà Nội, Thanh Hoá và Phú Thọ; dự kiến mời Công đoàn ngành GD&ĐT phối hợp và chủ trì thực hiện.

Hy vọng, với sự tham gia một cách có trách nhiệm của các cơ quan quản lý giáo dục, các cơ sở giáo dục từ mầm non đến THPT, Hiệp hội TBGD Việt Nam cùng các doanh nghiệp hội viên, phong trào sẽ phát triển và góp phần quan trọng vào chiến lược đổi mới toàn diện nền giáo dục nước nhà.

                                                                        Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2012

 

Các phản hồi
Chưa có phản hồi
Bạn phải đăng nhập mới có thể bình luận
Video sản phẩm
Sản phẩm mới
Liên kết website
Thống kê

Hôm nay: 7
Tháng 04: 795
Năm 2014: 8242